حال که به معنای نور پی بردیم، باید که قبل از رسیدن به نور معنوی عناصر معنوی را درک و دریافت نماییم.
خلقت ظاهری تشکیلی از چهار عنصر اصلی طبیعت می باشد که حسب ذیل اند:
۱. هوا
۲. آب
۳. خاک[۱]
۴. آتش
به همین صورت خلقت معنوی تشکیلی از چهار عنصر اصلی معنوی می باشد:
۱. نفس
۲. عقل
۳. قلب
۴. عشق
هر کدام از اینها مراحل و مراتبی از خود دارند. سپس:
ماهیت نفس به ظاهر هوا است،
ماهیت عقل به ظاهر آب است،
ماهیت قلب به ظاهر خاک است،
و ماهیت عشق به ظاهر آتش است.
و هر کدام از این عناصر تفصیلات و توضیحاتی در بر دارند، که در این مکتوب تنها به آنچه نیاز است اشاره خواهیم کرد، و از تفصیلات غیر ضروری خودداری خواهیم نمود.
در حکم ازلی و در فطرت ابدی مقصد معنوی که در لوح عنصری حک شده است رسیدن به نور است، پس هر عنصری تا به نور دست نیافته باشد در حقیقت در مسیر ازلی گم و سرگردان گشته است. اما ﴿یَهْدِی اللَّهُ لِنُورِهِ مَن یَشَاءُ﴾[۲].
اگر عناصر ظاهری غیر متعادل گردند، زندگی دنیوی دشوار می شود، و اولویت عناصر نیز به ترتیب بیان آنهاست، یعنی این که بدون تعادل عنصر اول، زنده ماندن سخت تر است تا عنصر دوم، و بدون تعادل عنصر دوم زندگی سخت تر است، تا عنصر سوم، و تا به آخر.
دقیقاً به همین صورت، نسبت عناصر معنوی بر زندگی معنوی نیز چنین است، و به همین ترتیب تأثیر گذار است.
چون که عنصر تا به عنصر بحث کردیم و بیان
نه صفت زاید زِ آن، و نه زِ این و نه زِ آن
زندگی زاید و در عدم وجودش مرگ جان
این عناصر در وجود معنوی گردد عیان
چون عناصر را به ظاهر وصل گردانی بدان
بی عناصر مرگ جسم آید، و آن خاک عیان
گر عناصر را به معنا وصل گردانی به جان
هم به نوری دست یابی هم به روح جسم و جان[۳]
باید به این موضوع نیز اشاره نمود که، هر عنصر معنوی دارای هفت مقام و مرتبه می باشند، که به دلایلی در این مکتوب برای هر عنصر تنها به چهار مقام آن اشاره نموده ایم، و آن را هم نه مفصل بلکه بسیار مختصراً.
در اینجا ضروری می دانم تا قبل از این که به توضیح عناصر معنوی بپردازیم، مختصراً به دیدگاه و ابعاد هر عنصر نیز اشاره نماییم تا آنکه در درک این موضوعات به ما دست یاری دهد.
- «خاک» را در اینجا می توان «زمین» خطاب نمود، اما برای آسانی مطالب به جای «زمین» از «خاک» استفاده نمودیم، به دلیل اینکه اگر از «زمین» استفاده کنیم، باید که توضیحات و تفصیلاتش را نیز به تصویر بکشیم، که تفصیلات این موضوع خارج از مباحث این مکتوب است، و ان شاء اللّه اگر خداوند متعال توفیق بخشد در مکتوبات بعدی به توضیحات و تفصیلات آن نیز خواهیم پرداخت.
- ﴿ قرآن: سورهٔ النُّوْر ۲۴ آیه ۳۵ ﴾ ترجمه: و خداوند متعال هر کس را بخواهد به نور خویش هدایت می کند.
- مؤلف، روز چهارشنبه – ۱۵ اسفند، ۱۴۰۳ – ۴ رمضان، ۱۴۴۶ – March 5th, 2025